Wiesław Myśliwski - gigant polskiej literatury

Na pytanie uczniów: "Jakie książki współczesnych autorów warto przeczytać?" zwykle odpowiadaliśmy: "Warto przeczytać powieści Wiesława Myśliwskiego: Widnokrąg, Kamień na kamieniu, Traktat o łuskaniu fasoli...".

Wiesław Myśliwski, gigant polskiej literatury, dwukrotny laureat Literackiej Nagrody "Nike", należący do najwybitniejszych pisarzy współczesności odszedł 30 marca 2026 r. w wieku 94 lat. Pozostawił po sobie imponujący dorobek literacki, na który pracował prawie 50 lat i jeszcze wiele życiowych lekcji mógłby przekazać kolejnym młodym pokoleniom. Jak sam pisał: 

        Ile niewypowiedzianych słów przepadło na zawsze. A może ważniejsze były od tych wszystkich wypowiedzianych...

Tworzył własny język - skromny, cichy, skupiony, pozbawiony własnej biografii. Choć przeżył wiele, to zawsze chronił swoje życie prywatne od ciekawskiego świata, pisał o rzeczach najprostszych: pamięci, przemijaniu, samotności. Kreował bohaterów, którzy nie bali się mówić o sprawach trudnych: - A piekła, piekła się nie boisz? - Cóż mi piekło, księże proboszczu, kiedy byłem na ziemi. ("Kamień na kamieniu" W. M.) Młodym czytelnikom pomagał zrozumieć, jaką wartość i siłę może nieść słowo oraz o tym, jak ważna jest pamięć. I właśnie jego słowa, które śmierci nie znają (cyt. za W. M.) wybrzmiewają dziś najmocniej i pozostaną żywe w naszej pamięci. 

Dla miłośników powieści W. Myśliwskiego polecamy najświeższy artykuł A. Michalik ze zbiorem najciekawszych cytatów z dzieł pisarza:

https://www.elle.pl/kultura/10-cytatow-wieslawa-mysliwskiego-ktore-zostana-z-nami-na-zawsze-te-slowa-zmienia-sposob-patrzenia-na-zycie/

Kim jest Pan Cogito?

Kim jest Pan Cogito? To pytanie towarzyszyło maturzystom podczas cyklu lekcji języka polskiego. Pan Cogito, czyli "Pan Myślę" jest tytułowym bohaterem tomu wierszy Zbigniewa Herberta wydanego w 1974 r. pt. "Pan Cogito". Jego imię nawiązuje do słów Kartezjusza: "Cogito, ergo sum" (myślę, więc jestem). Pan Cogito to zatem człowiek myślący, kierujący się w życiu rozumem, wierzący w jego potęgę. Samo stworzenie takiej postaci wiąże się z intelektualnym i filozoficznym charakterem twórczości poety. Na cykl o Panu Cogito składają się refleksje i przemyślenia natury filozoficznej, moralnej i etycznej.

Każdy utwór pochodzący z cyklu "Pan Cogito" odsłania kolejne cechy tytułowej postaci. Jest to intelektualista, który komentuje rzeczywistość, wątpi, zadaje pytanie i szuka na nie odpowiedzi. Czasem jest naiwny, popełnia błędy, ale ma głębokie poczucie moralności i etycznej odpowiedzialności. Reprezentuje świat wartości humanistycznych, etosu codziennego heroizmu oraz wierności swoim przekonaniom. Czasami sprawia wrażenie, że Pan Cogito przemawia głosem autora, że to jego alter ego. Jednym z towarzyszy jego życia jest cierpienie, o którym mowa w wierszu "Pan Cogito rozmyśla o cierpieniu". Wyraża w nim przekonanie, że dopiero cierpienie tworzy z człowieka osobę.

W innym wierszu "O dwu nogach Pana Cogito" podmiot liryczny przedstawia dwoistą naturę człowieka. Przyglądając się lewej i prawej nodze bohatera dowodzi, że w każdym z nas jest coś z bohatera Don Kichota, marzyciela i idealisty oraz Sancho Pansy, trzeźwego empiryka.

A jak mógłby wyglądać  Pan Cogito? Na to pytanie udzieliła nam odpowiedzi sztuczna inteligencja...

(obraz wygenerowany przez AI)

Bez wątpienia na tle polskiej literatury jest to postać niezwykła, niemająca swojego odpowiednika w żadnym innym utworze.